Het Panamakanaal en waarom het een must-see is

Het Panamakanaal is dé must-see van Panama Stad. En hoewel Ronald en ik alweer voor de vierde dag in Santa Catalina van de golven aan het genieten zijn, vind ik dat ik niet uit Panama Stad vertrokken kan zijn zonder geschreven te hebben over het kanaal.

Het Panamakanaal verbindt de Stille Oceaan (Panama Stad) met de Caribische Zee (Colon) en om van de ene kant naar de andere kant te komen moeten schepen 80 kilometer en 30 meter hoogteverschil overbruggen. Drie sluizen regelen de overbrugging; een vaartocht van ongeveer 8 – 11 uur, waarvoor schepen gemiddeld 147.000 dollar betalen. Sinds vorig jaar is ook de uitbreiding van het kanaal in gebruik, in feite een uitbreiding van (het systeem van) de sluizen.

Het oude en nieuwe kanaal

Oud en nieuw gelijktijdig in gebruik

In Panama Stad is bij de Mirafloressluis een bezoekerscentrum gemaakt. Omdat Panama Stad het begin- of het eindpunt is voor de schepen die het kanaal doorvaren, zie je hier alleen aan het begin van de ochtend of aan het einde van de middag hoe de schepen door de sluis geloodsd worden.

Cruiseschip doo rhet kanaal

Ik was enorm onder de indruk van het zien van de sluizen, maar ik kan me voorstellen dat niet iedere bezoeker ‘blown away’ is. Op het panoramaterras van het bezoekerscentrum moet je je door een flinke rij toeristen bewegen voordat je de sluizen ziet. En dan is het ‘ Ooooooh’ moment wellicht ver te zoeken.

img_0591

Het zijn ook niet zozeer de twee sluizen van Miraflores die indruk maken, maar de geschiedenis en het belang van het kanaal voor Panama doen dat des te meer:

De Spanjaard Balboa (aha, dus daarom heten munt en bier hier zo…) ontdekte in 1513 dat de kortste weg tussen Spanje en de Stille Oceaan dwars door Panama loopt. In 1524 stelde iemand al voor een kanaal te graven, maar Filips de II verbood dat omdat het niet in lijn leek met Gods wil. In overleg met Colombia (Panama was toen nog een provincie van Colombia) legden Amerikaanse investeerders in 1844 wel een spoorweg aan van de oost naar de westkust. In 1881 namen de Fransen de klus op zich om het kanaal te graven. Met de ervaring van het graven van het Suezkanaal en technici zoals Eiffel leek dat te doen. Alle nieuwe franse technologie werd ingezet en arbeiders uit Frankrijk en de (franse) regio werden aangetrokken, maar het moet werkelijk de hel zijn geweest. Het regenseizoen loopt hier van april tot en met november / december en gele koorts en malaria hadden vrij spel. In de Franse periode stierven er 22.000 (!!) arbeiders en na allerlei andere tegenslagen gingen de Fransen in 1989 failliet.

De Amerikanen benutten vervolgens het Franse fiasco en het feit dat de provincie Panama zich wilde afscheiden van Colombia. De Amerikanen steunden een Panamese legeropstand, die mede door een Franse officier werd opgezet. Eindresultaat: Panama kreeg zijn onafhankelijkheid van Colombia en de Amerikanen het kanaal. Dat was een slinkse manier van onderhandelen; Panama kreeg niets te zeggen over de overdracht van het kanaal-in-wording van de Fransen aan de Amerikanen. Gewapend met medicatie tegen gele koorts en bestrijding van de malariamug bouwden de Amerikanen het kanaal af, dat in 1915 werd geopend.

Tot grote ontevredenheid van de Panamezen heeft Amerika bijna een eeuwlang plezier gehad van hun slimme zet rond 1900. Pas in 1999 (!!) werd het kanaal overgedragen aan Panama en werd het kanaal Panamees grondgebied. Voor Panama is het kanaal van levensbelang; het land draait op dientsverlening (80% van het BNP) en het kanaal speelt hierin een grote rol. Voor de relatie tussen Nederland en Panama is het kanaal ook van belang. Het zijn niet zozeer Nederlandse schepen die veel gebruik maken van het kanaal, maar Panama kijkt graag naar Nederland voor samenwerking op het gebied van infrastructuur en maritieme technologie. Het is niet voor niets dat bedrijven als Boskalis of BAM actief zijn hier in Panama.

Vanuit deze handelsbelangen werd vorige week een verkennende Nederlandse missie georganiseerd naar Panama. Een grote conferentie over het kanaal bracht allerlei bedrijven en overheden rondom de maritieme sector samen. Dankzij de Nederlandse ambassade hier in Panama Stad mocht ik de officiele opening van deze internationale conferentie bijwonen (waarvoor dank!). Leuk om te zien hoe trots Panama op zijn kanaal is. En wat ik extra mooi vind is te zien dat het Koninkrijk hier betekenis krijgt. De nabije ligging van Aruba, Bonaire en Curacao ten opzichte van Colon en hun relatief grote havens betekent dat de eilanden een rol spelen bij overslag, dienstverlening en cruisetoerisme. Hans de Boer (VNO-NCW) benadrukte in zijn plenaire speech dat water- en doorvoerland Nederland zich verbonden voelt met Panama, niet alleen vanwege de goede samenwerking in deze belangrijke sectoren, maar ook omdat we zo goed als buurlanden zijn.

Kortom, met wat achtergrondinformatie op zak doet de must-see van Panama zijn naam eer aan!

¡Viva la democracia! 

Ik verwacht niet dat ik Nederland de aankomende weken erg ga missen. Maar vandaag is zo’n dag waarop ik graag wakker was geworden in mijn eigen bed. Ik vind verkiezingen een feestje; vanwege de exitpolls, vanwege de strijd om de eerste uitslag tussen Vlieland en Terschelling en natuurlijk vanwege Herman-de-schermman. Maar bovenal omdat ik vrije verkiezingen een super voorrecht vindt! 

Daarom heb ik de afgelopen dagen veel verteld over de Nederlandse verkiezingen (en de tumuleuze Turkse gebeurtenissen). Ook in Panama vindt men democratie een groot goed en belangrijk. De vragen van mijn gastgezin en de leraren op mijn taalschool maken wel dat ik me extra besef hoe goed wij het toch hebben in Nederland en dat er verschillende manieren zijn om om te gaan met politieke macht. Want ons politieke systeem garandeert polderen, continuiteit en een kundig en neutraal ambtenarenapparaat. En hoewel dat wellicht super suf klinkt, illustreert de situatie hier in Panama hoe belangrijk die dingen wel degelijk zijn. 

Juan Carlos Valera is de president van La República de Panamá. Hij is in 2014 (redelijk onverwacht) aan de macht gekomen voor een periode van vijf jaar. Hier in Panama is het niet mogelijk om herkozen te worden; je kunt als president maar 1 termijn dienen, om eventueel pas na 10 jaar nogmaals gekozen te kunnen worden. Op zich is een regelmatige wisseling van de presidentiele wacht niet heel erg, zij het niet dat hier met de komst van een nieuwe president ook het (bijna) volledige ambtenarenapparaat op straat wordt gezet. Waar in Nederland een wisseling van de hoogste ambtenaar vanwege verkiezingstijd een uitzondering op de regel is, is het hier – naar wat ik begrijp – bijna onmogelijk om carriere te maken in de ambtenarij. Met het aannemen van een nieuwe ambtenarij gaat een hele hoop kennis verloren en daarmee is het haast onmogelijk om van ambtenaren goede adviezen, historisch politiek besef en een kritisch tegengeluid te verwachten – zoals dat in Nederland (als het goed is!) wel het geval is. Wanneer verkiezingen ervoor zorgen dat de politieke wind dus echt vanuit een andere hoek waait, worden nieuw opgezette projecten (want dat is wel wat Panamees politiek leiderschap vooral kenmerkt) niet afgemaakt. 

Een voorbeeld hiervan is het prestigieuze project ‘Ciudad Hospitalaria’ (oftewel Hospitaal Stad) dat voormalig president Martinelli heeft opgezet en dat zijn naam zou gaan dragen. In 2011 werd voor een bedrag van 578 miljoen dollar de opdracht gegund aan een Spaans consortium (FCC), dat net buiten Panama Stad een plek zou bouwen waar patienten, doktoren en de academische wereld elkaar kunnen vinden. De bouw van deze ‘stad’, die ruimte zou gaan bieden aan 49 operatiekamers, 1700 bedden en 3500 parkeerplaatsen, werd door 1600 arbeiders voortvarend gestart. 


Echter, na de komst van de nieuwe president (die op ronduit vijandelijke voet met de vorige president leeft) is het project tot stilstand gekomen op 45%. Hoewel verschillende krantenberichten doen geloven dat het in 2018 alsnog wordt afgebouwd, wordt Ciudad Hospitalaria door de meeste mensen die ik hier spreek vooralsnog gezien als een verspilling van geld en een typering van het gebrek aan continuiteit in politiek leiderschap.  

En nee, natuurlijk is het politieke systeem in Nederland niet heilig en moeten nieuwe kabinetten ook worden herinnerd aan de beloften van hun voorgangers. Maar door het Nederlandse gepolder kennen we dergelijke abrupte koerswijzigingen  – U-turns! – niet. En hopelijk vormt het na vandaag te vormen kabinet daar geen uitzondering op! ¡Viva la democracia! 

Bron foto: http://www.newsroompanama.com

Gastvriendinnen! 

Een van de leuke dingen aan mijn gastgezin (er zijn er veel!) is dochter Catalina. Ze is 29 en als ik een beetje smokkel kan ik dus zeggen ‘van mijn leeftijd’. Ik kan echt met haar lachen; ze is ontzettend vrolijk en spontaan. Een stoere dame ook, zo heeft ze samen met haar vriend twee jaar in China gestudeerd. Catalina betrekt me bij van alles, en dus heb ik hier niet alleen een gastgezin maar ook gastvriendinnen. 

Gisteren nam Catalina me mee uit eten met haar vriendinnen van haar middelbare school. Hoewel die natuurlijk nooit zo leuk kunnen zijn als mijn ‘meiden’ in Nederland, heeft het me verbaasd dat het bijna voelde alsof ik met mijn eigen vriendinnen op stap was. Het zal deels met de leeftijd te maken hebben; ook hier ging het over kinderen krijgen, over werk en over vakanties. Eenzelfde golflengte die niet gebonden is aan landsgrenzen. 


Bijna allemaal hebben ze in het buitenland gewoond, stage gelopen of gestudeerd. Natuurlijk besef ik me dat deze meiden het goed getroffen hebben in het leven. Maar het laat ook zien dat het een samenleving is die (nog) meer op het buitenland is gericht dan Nederland. De diverse culturele achtergronden van deze meiden zijn hiervan een voorbeeld en vormen geen enkele barrière voor mooie vriendschappen. 

Omdat het voelt alsof Catalina en ik een beetje hetzelfde leven hebben, heb ik een aantal culturele verschillen – die er natuurlijk wel degelijk zijn – volledig over het hoofd gezien. Zo ging Catalina deze week ’s avonds naar haar vriend. Vroeg in de ochtend (met dank aan de restanten van mijn jetlag) trof ik haar hier in huis. Bij het ontbijt merkte ik op dat ze vroeg thuis was gekomen. Dat dat een domme opmerking was snapte ik pas een paar dagen later, toen ze vertelde dat, hoewel haar vriend hier een eigen huis heeft, ze niet bij hem slaapt. Overigens gaan ze wel samen op vakantie, maar hier in Panama bij hem slapen terwijl haar moeder om de hoek woont is een brug te ver. Graag trouwt ze eerst met hem en ze hoopt dat dat dit jaar gaat gebeuren. Overigens niet voordat ze een goede nieuwe baan heeft gevonden – sinds ze terug is uit China is ze werkeloos en het frustreert haar mateloos. Ze is hoogopgeleid, spreekt Mandarijn, heeft werkervaring maar Panama zit er vooralsnog niet op te wachten. Ik hoop dat ze snel aan het werk kan. Ik heb mijn lesje culturele sensitiviteit in ieder geval weer geleerd! 

Panama Stad - geen wandelwalhalla 

Panama Stad is niet gemaakt voor voetgangers – en dan druk ik me voorzichtig uit. Het heeft er ongetwijfeld mee te maken dat het in deze tijd van het jaar gewoon te heet is om te voet (of per fiets) door de stad te bewegen. En dat in de periode april tot november de hitte vervolgens wordt getemperd door.. regen. Ik sla de kip-ei discussie even over, maar het is in ieder geval duidelijk dat ook het veelal ontbreken van (begaanbare) voetpaden Panama niet tot de wandelhoofdstad van Midden-Amerika maakt. 

Wel zorgt dit ervoor dat Panamenos enorm fan zijn van hun auto. Zulke fans, dat een gemiddeld gezin hier drie auto’s heeft, aldus de dame van de airportshuttle. Aan de grootte van de auto’s te zien is dat niet alleen voor transport, maar speelt status ook een belangrijke rol. De combinatie van een stad die ontzettend snel gegroeid is (en groeit!) en een overheid die het nalaat maatregelen te nemen resulteert dus in… chaotisch en veel verkeer! Van het motto ‘de gebruiker betaalt’ is hier nog lang geen sprake: iedereen betaalt dezelfde belastingpremie over zijn auto ongeacht de grootte, de motor of de prijs. Wel probeert de overheid het openbaar vervoer te ontwikkelen; zo is twee jaar geleden een metrolijn geopend. Weliswaar een kort traject, maar het ontlast de hoofdwegen nu al flink. Ambities om de metrolijn uit te breiden zijn er volgens Mery (de vrouw des gastgezinhuizes), maar hoe lang het duurt voordat ook de forenzen aan de andere kant van het kanaal hun auto kunnen laten staan is nog onduidelijk. Dat betekent dat hun wekker voorlopig om 4u (!) gaat, zodat ze om 7u op werk kunnen zijn. Overigens was het een interessante taaloefening om uit te leggen wat we in Nederland deden en doen; rekeningrijden, carpoolen, spitsmijden en elektrisch rijden…

Ondanks dat er weinig openbaar vervoer is, ben ik gelukkig niet volledig aan mijn wandellot overgelaten. Panama Stad is namelijk overladen met gele taxi’s. Ze toeteren naar me als ze leeg zijn en ik toch zo eigenwijs ben om een stuk te gaan lopen. Ook Uber is hier enorm populair. Wanneer ik de app open dan ziet mijn scherm zwart van de Uberauto’s in de buurt. Een taxi is dan ook goedkoop en werkt goed. Behalve afgelopen zaterdag overigens, toen de chauffeur van mijn Ubertaxi 200 meter voor aankomst mijn rit cancelde – er was op het laatste stuk een opstopping en hij kwam me dus niet halen. Maar niet getreurd, binnen drie minuten stond er een andere taxi met een vrolijke jonge dame achter het stuur die me van alles vroeg over Nederland – goed voor mijn Spaans! Overigens zijn alle taxichauffeurs hier uitermate vriendelijk en enorm geinteresseerd in Nederland. (En vaak vrouw!) Het feit dat Nederlanders zo veel fietsen komt vaak ter sprake en daarin bespeur ik enige jaloezie. Niet onlogisch gezien de situatie! Een taxichauffeur vroeg of het klopt dat het een traditie is dat mensen wanneer ze een feest hebben fietsen in het kanaal gooien. Omdat we onderweg waren naar het Panamakanaal (daarover later meer) moest ik even omschakelen, maar hij doelde op de fietsen die in onze Nederlandse grachten belanden. Ik heb bevestigd dat er vaak moet worden gebaggerd en dat er inderdaad heel wat fietsen in de gracht verdwijnen, maar dat gezellig fietsen in de gracht gooien geen standaard onderdeel van de Nederlandse feestcultuur is. Nu woon al een tijdje niet meer in Amsterdam dus wellicht heb ik wat gemist? 😉 

Uitzicht vanaf het balkon

O, wat mooi is Panama!

Sinds donderdag ben ik in Panama Stad en verschillende mensen hebben me gevraagd waarom ik naar Panama ben gekomen. Christobal, de zoon van mijn gastgezin bijvoorbeeld. En mijn taxichauffeur van vanmiddag; ze was hoogst verbaasd dat ik naar Panama kwam om Spaans te leren. Gek genoeg voelde ik me een beetje betrapt door die vraag; had ik daar eigenlijk wel een goed antwoord op? Maar al pratende kwamen de redenen vanzelf. Natuurlijk omdat Panama een prachtig land moet zijn. Omdat Panama Stad het financiele centrum van Midden Amerika is en een belangrijke hub voor de Caribische delen van ons Koninkrijk. En ook omdat ik het kanaal wil zien dat met zoveel moeite is gegraven en waar mijn vader vroeger doorheen is gevaren. Maar de beste verklaring op de vraag ‘Waarom Panama?’ is waarschijnlijk te vinden in dit boek dat me als kind werd voorgelezen; is het dan niet onvermijdelijk dat ik een keer ga kijken?!


Mijn eerste indrukken van de stad stellen niet teleur. Ik vind Panama Stad bijzonder! De invloed van globalisering zie je op iedere straathoek: in de diversiteit van restaurants (Grieks, Libanees, Mexicaans, Japans, Cubaans etc.), in de hoeveelheid banken en spectaculaire gebouwen. Het lijkt een stad die pas een paar jaar bestaat, maar een bezoek aan Casco Viejo brengt de geschiedenis tot leven. En het uitzicht vanaf daar op het moderne deel van de stad is magnifiek! 

Donderdag na aankomst heb ik een nachtje geacclimatiseerd in het Panama Best Western Zen Hotel (hele mond vol, maar heel fijn hotel), en sinds vrijdag slaap ik bij mijn gastgezin. Mery (de vrouw des huizes) weet ontzettend veel en vindt het leuk om haar kennis te delen. Christobal, haar zoon, is vooral benieuwd naar Amsterdam 🙂 Ik wordt direct gedwongen mijn Spaans te oefenen (leg maar eens uit hoe een polder werkt) en dat is super! Daarnaast zie ik de stad door lokale ogen, merkte ik vanmorgen al toen we groenten zijn gaan kopen op de markt. Een deel van de stad waar ik niet zo snel alleen door heen zou lopen, maar dat samen met Mery en Christobal heel goed te doen is! Dochter Catalina en de Jack Russel ontmoet ik waarschijnlijk morgen. Lora Frederico en ik hebben in ieder geval al samen ontbeten..